Σειρά I : "Αίθρα - Έργα Αρχαίων Ελλήνων Μαθηματικών και Αστρονόμων"

"Οι Χαμένες Πραγματείες του Ευκλείδου"

  

 Το βιβλίο αυτό περιέχει τα "λείψανα" που σώθηκαν από τις χαμένες πραγματείες του Ευκλείδου, καθώς και τις σχετικές μαρτυρίες των αρχαίων συγγραφέων. Το βιβλίο αναφέρεται συγκεκριμένα στις 5 χαμένες μαθηματικές εργασίες του Ευκλείδου με τίτλους: "Ψευδάρια", "Περί διαιρέσεων", "Κωνικά στοιχεία", ''Τόποι προς επιφανεία" και "Πορίσματα". Περιέχονται ακόμα όλες οι πληροφορίες για τις δύο εργασίες του στη θεωρητική μηχανική, με πιθανολογούμενους τίτλους "Περί βαρέων και ελαφρών σωμάτων" και "Περί ισορροπιών".

Στις "Χαμένες Πραγματείες του Ευκλείδου" παρουσιάζονται όλα τα σχετικά αρχαία κείμενα που έχουν σωθεί από τον Αρχιμήδη, τον Πάππο και τον Πρόκλο, συνοδευόμενα από νεοελληνική μετάφραση, σχόλια και επεξηγήσεις. Περιέχονται ακόμα οι μεταφράσεις των αραβικών χειρογράφων του "Περί διαιρέσεων" έργου του Ευκλείδου καθώς και οι εργασίες του στη μηχανική.

Η μετάφραση της πραγματείας "Περί Διαιρέσεων" έγινε από το γαλλικό κείμενο, δεδομένου ότι δεν σώζεται το αρχαιοελληνικό. Οι μεταφράσεις των άλλων πραγματειών έγιναν μόνο από το αντίστοιχο αρχαίο κείμενο, από την οπτική, όμως, γωνία του μαθηματικού και όχι του φιλολόγου.

Θεωρήθηκε σκόπιμο οι αποδείξεις ορισμένων μαθηματικών προτάσεων να παρουσιασθούν σε σύγχρονη διατύπωση ή ακόμα και να γενικευθούν. Ειδικότερα, στα περισσότερα λήμματα του έργου "Πορίσματα", δόθηκαν σε υποσημειώσεις οι απαραίτητες μαθηματικές διευκρινήσεις, δεδομένου ότι οι αποδείξεις που δίνει ο Ευκλείδης (μέσα από τη "Συναγωγή" του Πάππου) είναι πολύ συνοπτικές.

Κρίθηκε απαραίτητο, για ευνόητους λόγους, να συνοδευτούν όλες οι περιεχόμενες μαθηματικές προτάσεις από τα αντίστοιχα γεωμετρικά τους σχήματα, εργασία σχετικά επίπονη δεδομένου ότι οι πηγές των έργων αυτών περιέχουν ελάχιστα και πολλές φορές ατελή σχήματα.

Τέλος περιέχονται όλες οι σωζόμενες πληροφορίες για τη ζωή και το έργο του Ευκλείδου, καθώς και αυτές που αφορούν σε αρχαίους έλληνες μαθηματικούς, Αρχιμήδη, Απολλώνιο, Πάππο, Πρόκλο, οι οποίοι δίνουν μαρτυρίες για τις χαμένες πραγματείες του Ευκλείδου.

Ο συγγραφέας αισθάνεται ιδιαίτερα υπερήφανος γιατί ύστερα από 1500 περίπου χρόνια επανεκδίδονται στην Ελλάδα, έστω και τα "λείψανα", των πραγματειών αυτών.

Από τη θέση αυτή ευχαριστώ το φιλόλογο Απόστολο Τζαφερόπουλο για τις υποδείξεις του και για τις μεταφράσεις των δύο αποσπασμάτων της σελίδας 32, καθώς και τον καθηγητή Henry Valiron για τις θετικές συμβουλές του. Ευχαριστώ ακόμα τη μαθηματικό Ρούλα Σπανδάγου για την πολύτιμη βοήθεια της στις απαραίτητες μαθηματικές διευκρινήσεις των αρχαίων κειμένων.

 

Αθήναι, Μάιος του 2000

Ευάγγελος Σπανδάγος