Σειρά I : "Αίθρα - Έργα Αρχαίων Ελλήνων Μαθηματικών και Αστρονόμων"

"«Των κατά το μαθηματικόν χρησίμων εις την Πλάτωνος ανάγνωσιν» του Θέωνος του Σμυρναίου"

 

Το παρόν έργο του Θέωνος του Σμυρναίου μνημονεύεται εκτενέστατα από τους ιστορικούς των μαθηματικών διότι δίνει πολλές πληροφορίες σχετικά με την αριθμητική των Πυθαγορείων, αλλά και τη μουσική και την αστρονομία διαφόρων περιόδων της Αρχαίας Ελλάδος. Το έργο διαιρείται σε τέσσερις ενότητες:

Στην "Εισαγωγή", στην "Αριθμητική", στη "Μουσική" και στην "Αστρονομία". Στην πρώτη ενότητα αναφέρεται η χρησιμότητα των μαθηματικών. Στην "Αριθμητική" γίνεται μια σαφής αναφορά στην Πυθαγόρεια αριθμητική. Στη "Μουσική" παρουσιάζονται όλα σχεδόν τα στοιχεία της θεωρίας της όπως αυτά είχαν διαμορφωθεί μέχρι την εποχή του Θέωνος. Στην "Αστρονομία", τέλος, εκτίθενται, σε περίληψη πάντα, όλες σχεδόν οι απόψεις των Αρχαίων Ελλήνων αστρονόμων σχετικά με την επιστήμη του Ουρανού.

Είναι γεγονός ότι ορισμένα από τα θέματα του έργου θίγονται περιληπτικά. Δεν πρέπει όμως να λησμονούμε το σκοπό της συγγραφής του έργου, που είναι η προετοιμασία αυτών που επιθυμούν να μελετήσουν τους Πλατωνικούς διάλογους. Το γεγονός ότι δεν θίγει σε βάθος τα Πλατωνικά ερωτήματα στα μαθηματικά και στην αστρονομία δεν έρχεται σε αντίφαση με το σκοπό του έργου τον οποίο αναφέρει ο τίτλος του.

Η απόδοση στη νεοελληνική και ο σχολιασμός της συγγραφής του Θέωνος δεν συνάντησε δυσκολίες, εφόσον και τα πλέον δυσνόητα μέρη καλύπτονται από έργα άλλων συγγραφέων (Νικομάχου του Γερασηνού, Αριστοξένου, Ευκλείδου και Πτολεμαίου).

Το αρχαίο κείμενο (με νέα ηλεκτρονική στοιχειοθεσία και σχετική αποκατάσταση) έχει ληφθεί από την παρουσίαση του Eduardus Hiller του 1878. Θεωρήθηκε δε σκόπιμο να συμπεριληφθούν όλα τα σχήματα των κυριότερων κωδικών.

Το παρόν βιβλίο διαιρείται σε τρία κεφάλαια. Το πρώτο περιέχει τις ελάχιστες πληροφορίες που διαθέτουμε για τον Θέωνα και το έργο του, μια περίληψη των περιεχομένων του παρόντος έργου, την ερμηνεία του μουσικού χωρίου του πλατωνικού διαλόγου "Τίμαιος" καθώς και μια αναλυτική παρουσίαση της θεωρίας των περίφημων πλευρικών και διαμετρικών αριθμών των πυθαγορείων τους οποίους παρουσιάζει ο Θέων. Το δεύτερο περιέχει το αρχαίο ελληνικό κείμενο και το τρίτο περιέχει την απόδοση στη νεοελληνική με τις απαραίτητες διευκρινήσεις και σχόλια.

O υπογράφων αισθάνεται ευτυχής διότι εκδίδεται ένα ακόμα έργο της αρχαίας ελληνικής μαθηματικής και αστρονομικής γραμματείας για πρώτη φορά στη νεότερη Ελλάδα.

Εκφράζονται θερμές ευχαριστίες στο φιλόλογο Γεώργιο Δημητρακόπουλο (υποψήφιο διδάκτορα του Πανεπιστημίου Nancy II), στον ιατρό - υποστράτηγο ε.α. Θεόδωρο Ματθαίου, στη μαθηματικό Ρούλα Σπανδάγου και στις οικονομολόγους Νίκη Σπανδάγου και Δέσποινα Τραυλού για την ποικιλότροπη βοήθεια τους.

Αθήναι, Σεπτέμβριος του 2003

Ευάγγελος Σπανδάγος