Σειρά I : "Αίθρα - Έργα Αρχαίων Ελλήνων Μαθηματικών και Αστρονόμων"

"Το έργο του Κλεομήδους "Κυκλική Θεωρία Μετεώρων""

 

Διαβάζοντας κανείς το έργο του Κλεομήδους είναι βέβαιο ότι θα θαυμάσει... Θα θαυμάσει τις ποικίλες επιστημονικές αλήθειες που διατυπώθηκαν 2000 χρόνια πριν από μας. Η "Κυκλική θεωρία των Μετεώρων" αποτελεί μια πρωτότυπη πραγματεία η οποία θίγει θέματα αστρονομίας, αστροφυσικής, ουράνιας μηχανικής, γεωδαισίας, γεωγραφίας, φυσικής ακόμα και φιλοσοφίας.  Πρόκειται όμως για ένα έργο "πυκνό", ένα έργο που απαιτεί προσεκτική εμβάθυνση γιατί όλες οι απόψεις που περιέχει διατυπώνονται κατά ρητορικό και συνοπτικό τρόπο. O μελετητής συναντά στο σύγγραμμα αυτό "εμβριθείς σκέψεις". Σκέψεις τις οποίες επανέλαβαν αρκετούς αιώνας αργότερα μεταγενέστεροι φιλόσοφοι και αστρονόμοι. Αναφέρω χαρακτηριστικά τη λαμπρή απόδειξη της υπάρξεως του "αχανούς", το οποίο η ανθρώπινη διάνοια είναι αναγκασμένη να παραδεχθεί, αν και δεν είναι σε θέση να το εννοήσει.

Η απόδοση στη νεοελληνική και ο σχολιασμός της "Κυκλικής θεωρίας" συνάντησαν αρκετές δυσκολίες λόγω των πολλών ιδιαιτεροτήτων του έργου.

Θεωρήθηκε σκόπιμο να γίνει χωρισμός των διαφόρων κεφαλαίων στις παραγράφους οι οποίες υπονοούνται, να διευκρινιστούν οι διάφορες μαθηματικές σχέσεις του κειμένου και να παρασταθούν σχηματικά ορισμένες περιγραφικές έννοιες.

Το αρχαίο ελληνικό κείμενο (με νέα ηλεκτρονική στοιχειοθεσία και σχετική αποκατάσταση) έχει ληφθεί από την έκδοση του J. Bake, Lyon 1820 και από την έκδοση του Η. Ziegler (Teubner) Leipzig 1891.

Το βιβλίο διαιρείται σε τρία κεφάλαια. Το πρώτο κεφάλαιο περιέχει πληροφορίες για τον Κλεομήδη και την "Κυκλική θεωρία". Το δεύτερο κεφάλαιο περιέχει το αρχαίο ελληνικό κείμενο, ενώ το τρίτο περιέχει την απόδοση στη νεοελληνική με τις απαραίτητες διευκρινήσεις και σχόλια.

O υπογράφων αισθάνεται ιδιαίτερη χαρά γιατί ύστερα από πολλές πράγματι αντιξοότητες (κλοπή χειρογράφων, απώλεια του αρχαίου κειμένου, χρονοβόρα αναζήτηση διαφόρων πληροφοριών) και μετά από πολλές δυσκολίες που συνάντησε στην απόδοση στη νεοελληνική και το σχολιασμό του έργου, εκδίδεται για πρώτη φορά στη νεότερη Ελλάδα το έργο του μεγάλου Κλεομήδους. Και γράφει "μεγάλου" έχοντας επίγνωση του χαρακτηρισμού αυτού. Δυστυχώς διάφοροι ξένοι ιστορικοί των θετικών επιστημών των αρχών του 20ου αιώνα χαρακτηρίζουν τον Κλεομήδη μέτριο επιστήμονα και την "Κυκλική θεωρία" επίσης μέτριο έργο. Με ποια κριτήρια όμως θεωρείται μέτριος ένας επιστήμων που 2000 χρόνια πριν έθιξε θέματα αστρονομίας, αστροφυσικής και φυσικής που αντιμετωπίστηκαν στις ημέρες μας, ας το κρίνουν οι μελετητές του έργου αυτού.

Εκφράζονται θερμές ευχαριστίες στη μαθηματικό Ρούλα Σπανδάγου και την οικονομολόγο Δέσποινα Τραυλού για τη μεγάλη βοήθεια τους στην πραγματοποίηση της εκδόσεως αυτής.

Αθήναι, Ιανουάριος 2003

Ευάγγελος Σπανδάγος