Σειρά I : "Αίθρα - Έργα Αρχαίων Ελλήνων Μαθηματικών και Αστρονόμων"

"Εισαγωγή εις την σπουδήν τών ουρανίων φαινομένων του Γεμίνου του Ροδίου"

 

Το έργο του Γεμίνου του Ροδίου "Εισαγωγή εις την σπουδήν των ουρανίων φαινομένων" ανεξάρτητα από τις όποιες επεμβάσεις των διαφόρων μεταγενέστερων αντιγραφέων αποτελεί μια κομψή και αυστηρά θεμελιωμένη αστρονομική πραγματεία, η οποία περιέχει 18 ενότητες και ένα ζωδιακό ημερολόγιο με τις καιρικές ενδείξεις διαφόρων αστρονόμων.

Ο Γεμίνος παρουσιάζει σ' αυτό το έργο του τις αστρονομικές γνώσεις της εποχής του οι οποίες προκαλούν θαυμασμό στον κάθε μελετητή για το επιστημονικό τους εύρος και την ορθότητα τους. Αν εξαιρέσει κανείς ότι η αστρονομία την οποία παρουσιάζει ο Γεμίνος στηρίζεται στη γεωκεντρική θεωρία, όλες σχεδόν οι αστρονομικές επισημάνσεις, παρατηρήσεις και παρουσιάσεις του Γεμίνου είναι σωστές. Κι αν ακόμα θεωρήσουμε ως τετριμμένες θεωρίες, μια και εθίγησαν από προγενέστερους του αστρονόμους, τα σχετικά με τα ηλιοστάσια, τις ισημερίες, τις κινήσεις του Ήλιου, της Γης και της Σελήνης, τις ζώνες της ουράνιας σφαίρας και της Γης, τις φάσεις της Σελήνης κλπ., πρέπει να ομολογήσουμε ότι προκαλούν μεγάλο ενθουσιασμό στον κάθε μελετητή διαπιστώσεις του είδους:

α) Η Γη είναι σφαιρική.

β) Ο Ήλιος είναι μια διάπυρη σφαιρική μάζα.

γ) Οι απλανείς αστέρες αποτελούνται από την ίδια "ουσία" μ' αυτή του Ηλίου.

δ) Η Σελήνη είναι ετερόφωτο σώμα.

ε) Η Γη έχει θέση σημείου ως προς το Σύμπαν.

στ) Το πλήθος των απλανών αστέρων είναι άπειρο, κ.ά.

Διαπιστώσεις που αποστομώνουν όλους εκείνους τους ιστορικούς των επιστημών, οι οποίοι από τη σκοπιά των αστρονομικών γνώσεων του 19ου ή 20ου αιώνα, χαρακτηρίζουν αφελώς το μνημειώδες αυτό έργο του 1ου π.Χ. αιώνα ως ένα μέτριο έργο περιγραφικής αστρονομίας.

Το αρχαίο Ελληνικό κείμενο που περιέχεται στην παρούσα έκδοση προέρχεται (με νέα ηλεκτρονική στοιχειοθεσία) από τις εκδόσεις των Μ. Halma (Paris 1819) και C. Manitius (Stutgardiae 1898). Θεωρήθηκε, όμως, απαραίτητο να γίνουν αρκετές ορθογραφικές και τυπογραφικές διορθώσεις.

Η παρουσίαση του αρχαίου κειμένου συμβαδίζει με αυτή των άλλων έργων της σειράς. Έχει αποφευχθεί η αρίθμηση των στίχων και των παραγράφων δεδομένου ότι η ύπαρξη τους σε τίποτα δεν εξυπηρετεί τον Έλληνα μελετητή των αρχαίων ελληνικών μαθηματικών και αστρονομικών έργων.

Θεωρήθηκε σκόπιμο, για ευνόητους λόγους, στο 1° κεφάλαιο (εισαγωγικά) να συμπεριληφθεί μια παράγραφος που αναφέρεται στις λίγες πληροφορίες που έχουμε σχετικά με το χαμένο μαθηματικό έργο του Γεμίνου).

Ο υπογράφων αισθάνεται ιδιαίτερα υπερήφανος, διότι, ύστερα από πολλούς αιώνες, επανεκδίδεται στη νεώτερη Ελλάδα το περίφημο αυτό έργο του Γεμίνου.

Εκφράζονται θερμές ευχαριστίες στη μαθηματικό Ρούλα Σπανδάγου και την οικονομολόγο Δέσποινα Τραυλού για τη μεγάλη βοήθεια τους στην πραγματοποίηση της εκδόσεως αυτής. Σημαντική επίσης ήταν και η βοήθεια της Επίκουρης Καθηγήτριας του Πανεπιστημίου Αθηνών Μάρως Παπαθανασίου, του μαθηματικού Παναγιώτη Δελώτη και του φυσικού Αλέξανδρου Φουρίκη προς τους οποίους εκφράζονται επίσης θερμές ευχαριστίες.

 

Αθήναι, Ιανουάριος του 2002

Ευάγγελος Σπανδάγος