Σειρά I : "Αίθρα - Έργα Αρχαίων Ελλήνων Μαθηματικών και Αστρονόμων"

"Τα Φαινόμενα του Ευκλείδου"

 

Το παρόν βιβλίο περιέχει το ανέκδοτο ως τώρα στην Ελλάδα αστρονομικό έργο του Ευκλείδου "Φαινόμενα", που επικεντρώνεται, όπως μαρτυρεί ο τίτλος του, σε φαινόμενα που παρουσιάζονται κατά την κίνηση της ουράνιας σφαίρας. Δεν είναι υπερβολή να λεχθεί ότι τα "Φαινόμενα" αποτελούν μια "ζωντανή" μελέτη, εφόσον η παραδοχή της ουράνιας σφαίρας, ακόμα και σήμερα, εξυπηρετεί πρακτικούς σκοπούς.

Το έργο αυτό του Ευκλείδου παρουσιάζεται σε δύο παραλλαγές, το δε αρχαίο ελληνικό κείμενο προέρχεται από τους αντίστοιχους κώδικες της εθνικής βιβλιοθήκης του Παρισιού και της βιβλιοθήκης του Βατικανό. Χρησιμοποιήθηκε, όμως, και το αρχαίο κείμενο από την έκδοση του Α. Nokk "Euclidis Phaenomena" (Freiberg), Berlin 1850.

Η μετάφραση στηρίχθηκε, κατά κύριο λόγο, στο αρχαίο ελληνικό κείμενο. Ελήφθησαν όμως, υπ' όψη και οι σχετικές μεταφράσεις στα λατινικά των I. L. Heiberg - Η. Menge1, και στα γερμανικά του Α. Nokk.

Σημειώνουμε εδώ ότι η γλώσσα του αρχαίου κειμένου είναι παρόμοια με αυτή των "Στοιχείων". Διατηρείται δε η γνωστή ορολογία της Αρχαίας Ελληνικής Γεωμετρίας και Αστρονομίας. Ο αναγνώστης θα παρατηρήσει στο κείμενο μεγάλες προτάσεις και συχνές επαναλήψεις των λέξεων "Αρα" και "Εστω", ενώ αντίθετα αποφεύγεται η επανάληψη των λέξων "τόξο", "κύκλος" και "σημείο".

Για λόγους ιστορικής συνέπειας διατηρήθηκαν τα γεωμετρικά σχήματα του έργου αυτού όπως περιέχονται στους κώδικες του 9ου και του 10ου αιώνα. Έτσι εξηγείται το γεγονός της ατελούς κατασκευής των περισσοτέρων απ' αυτά.

Κρίθηκε αναγκαίο να περιληφθούν στο βιβλίο δύο παραρτήματα που αναφέρονται:

α) στη ζωή και το έργο του Ευκλείδου και

β) στη στοιχειώδη αστρονομική και μετεωρολογική ορολογία των Αρχαίων Ελλήνων.

Κρίθηκε επίσης απαραίτητο να συνοδευτεί η πραγματεία αυτή από μια κατατοπιστική εισαγωγή σχετικά με το περιεχόμενο, τις μαρτυρίες και το ιστορικό των εκδόσεων της.

Ο συγγραφέας αισθάνεται ιδιαίτερα υπερήφανος, διότι ύστερα από 1100 περίπου χρόνια επανεκδίδεται στην Ελλάδα το θαυμάσιο αυτό έργο του Ευκλείδου που αποτελεί ένα σπουδαίο μνημείο της μαθηματικής αστρονομίας.

Εκφράζονται από τον υπογράφοντα θερμές ευχαριστίες στη μαθηματικό Ρούλα Σπανδάγου και στην οικονομολόγο Δέσποινα Τραυλού για τη μεγάλη βοήθεια τους στην πραγματοποίηση της εκδόσεως αυτής.

Σημαντική επίσης ήταν τόσο η βοήθεια όσο και οι υποδείξεις των αγαπητών φίλων Ξενοφώντα Μουσά (αστρονόμου, Αν. Καθηγητή του Πανεπιστημίου Αθηνών), Ζίγκφριντ Πετρίδη (μηχανολόγου - ηλεκτρολόγου του Ε.Μ.Π.) και Κωνσταντίνου Χατζηγιαννάκη (Δρ. μηχανικού), προς τους οποίους εκφράζονται επίσης θερμές ευχαριστίες.

Αθήνα, Αύγουστος του 2000

Ευάγγελος Σπανδάγος

 

1 Η. L. Heiberg - Η. Menge: "Euclidis Phaenomena et scripta Musica" (Teubneri) Lipsiae 1916.